Μοναχικός κόσμος, θλιμμένο σύμπαν

Αδιέξοδες σχέσεις και διάχυτη μελαγχολία, τα μόνιμα μοτίβα στις ταινίες του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης

Του Παναγιωτη Παναγοπουλου

«Αυτισμός και μιζέρια στη Θεσσαλονίκη». Η παράφραση του «Φόβος και παράνοια στο Λας Βέγκας» θα μπορούσε να περιγράψει την εικόνα που δίνουν οι ταινίες του διεθνούς διαγωνιστικού προγράμματος του 48ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου. Μοναξιά, αδιέξοδα, σχέσεις που δεν οδηγούν πουθενά, καταστροφή και δυστυχία, είναι μερικά από τα μόνιμα μοτίβα των ταινιών που διαγωνίζονται για τον Χρυσό (ή μήπως θα έπρεπε να μετονομαστεί σε θλιμμένο;) Αλέξανδρο. Φυσικά, ο κινηματογράφος περιγράφει την εποχή του και η σημερινή εποχή δεν είναι ούτε η ευτυχέστερη ούτε η θετικότερη δυνατή. Ομως, γιατί οι ταινίες θα πρέπει να είναι τόσο πολύ μελαγχολικές, εσωστρεφείς, κλεισμένες σε έναν κόσμο που είναι αυστηρά περιφραγμένος και απροσπέλαστος για τον περισσότερο κόσμο;

Αυτές οι ιδιότητες χαρακτηρίζουν και τις τρεις ταινίες του διαγωνιστικού τμήματος που προβλήθηκαν τις δύο τελευταίες ημέρες. Ανάμεσά τους και μια ελληνική, το «Valse sentimentale» της Κωνσταντίνας Βούλγαρη, νεότερο μέλος της σκηνοθετικής «δυναστείας», έπειτα από τον πατέρα της, Παντελή Βούλγαρη και τον αδελφό της Αλέξανδρο.

Βλέποντας τις πρώτες σκηνές, ο χαρακτηρισμός που μού ήρθε στο μυαλό, χωρίς καμία διάθεση ειρωνείας, ήταν «εξαρχειώτικο love story». Και όντως, λίγο μετά αποκαλύπτεται ότι ο ήρωας, που παίζει ο Θάνος Σαμαράς, μένει στα Εξάρχεια, δεν δείχνει να δουλεύει ούτε να έχει κάποια οικογενειακή σχέση, ενώ ζει σχεδόν παλιομοδίτικα φοιτητικά, σε ένα υποτυπωδώς επιπλωμένο σπίτι, περνώντας την ώρα του πίνοντας. Κάτι τέτοιο ισχύει και για το κορίτσι με το οποίο αρχίζει να βγαίνει, κάνοντας μια σχέση που είναι πότε κρύο, πότε ζέστη. Εκείνη τον θέλει, εκείνος δεν μπορεί να δεσμευτεί.

Το «Valse sentimentale» έχει στοιχεία ειλικρινούς συναισθήματος, όμως η ιστορία, τουλάχιστον όπως αναπτύσσεται, είναι πολύ μικρή για να καλύψει μια ταινία 110 λεπτών. Η Κωνσταντίνα Βούλγαρη δείχνει να ξέρει τα πρόσωπα για τα οποία μιλάει. Είναι όμως πρόσωπα που ζουν και εξελίσσονται με έναν τρόπο σχεδόν αυτιστικό, στο δικό τους σύμπαν, το οποίο η ταινία κρατάει κλειστό και δεν το επικοινωνεί προς το κοινό. Καλύτερη στιγμή, όταν ο Σαμαράς μουρμουρίζει το μουσικό θέμα από το «Μωρό της Ρόζμαρι», για να θυμίσει μια πραγματικά σπουδαία ταινία...

Το ότι μια ταινία για να χαρακτηριστεί συνολικά καλή θα πρέπει να λειτουργεί σε κάθε επίπεδο αποδεικνύει η «Παγωνιά», η ινδική συμμετοχή του Σιουάτζι Τσαντραμπουσάν. Αληθινά εντυπωσιακή σε σκηνοθετικό επίπεδο, με πολύ ωραία ασπρόμαυρη φωτογραφία, η ταινία μένει καθηλωμένη από το χαοτικό σενάριο. Μια οικογένεια ορφανή από μάνα, ζει σε ένα χωριό των βορείων Ιμαλαϊων, βασανισμένη από τη φτώχεια, τα χρέη και την εξαιρετικά κοντινή σχέση του στρατού στο σπίτι τους. Το εικαστικό μέρος της «Παγωνιάς» είναι θεαματικό. Ομως μετά την προβολή και παρά τη «σύσκεψη» με άλλους συνθεατές για το αν κάποια πρόσωπα ήταν πραγματικά ή πλάσματα της φαντασίας, λύση δεν βρήκαμε.

Βουτιά στη δυστυχία είναι η ισπανομεξικάνικη «Επήρεια» του Πέδρο Αγκιλέρα, ένα βαρύ δράμα με κοινωνικούς τόνους, που αδικείται από την παντελή έλλειψη ανάσας και το υστερικό του φινάλε. Μια γυναίκα με δύο παιδιά πνίγεται από τα χρέη και την αδυναμία της να αντεπεξέλθει στις υποχρεώσεις της. Χάνει το μαγαζί της και, αντί να αντιδράσει, αποσύρεται σε μια βαθιά κατάθλιψη που τη ρίχνει στο κρεβάτι, ενώ τα μικρά της παιδιά θα παρακολουθούν τη μητέρα τους να καταρρέει χωρίς ο κατήφορος να μπορεί να σταματήσει πουθενά.

- Ενα «αστείο» ήταν παλιότερα ο όρος ρουμανική ταινία, σύμφωνα με τον Ρουμάνο σκηνοθέτη Νάε Καρανφίλ, τιμώμενο πρόσωπο του τμήματος «Ματιές στα Βαλκάνια». Η κατάσταση άρχισε να αλλάζει, όπως είπε, γύρω στο 2000, εξαιτίας της παρουσίας νέων φιλόδοξων κινηματογραφιστών, αλλά και της αλλαγής στην πολιτική κατάσταση της χώρας. «Από υπανάπτυκτη χώρα γίναμε μέλος της Ευρώπης και τα πρώτα βραβεία ήταν φωτεινά σημεία σε ένα σκοτεινό τοπίο». Το βασικό χαρακτηριστικό του σινεμά του Καρανφίλ είναι η ελαφρότητα και το χιούμορ, σε αντίθεση με τη δουλειά συμπατριωτών του δημιουργών, όπως ο βραβευμένος με τον Χρυσό Φοίνικα Κριστιάν Μουντζίου, που βασίζονται σε έναν μινιμαλιστικό νεορεαλισμό. «Από παιδί, όταν πήγαινα στο σινεμά, αυτό που ήθελα ήταν να αποδράσω από τη ζωή μου, όχι να τη δω στην οθόνη. Γι' αυτό προσπαθώ να δημιουργήσω ένα θέαμα, να επέμβω όσο μπορώ στην ιστορία για να την απομακρύνω από την πραγματικότητα. Θέλω να διατηρώ μια ισορροπία ανάμεσα στη σοβαρότητα και την ελαφρότητα. Αλλά δεν επιτρέπω ποτέ στον εαυτό μου να γίνει πολύ σοβαρός».

- Προηγείται στην ψηφοφορία για το βραβείο κοινού η χαριτωμένη ταινία «Η στιγμή σου» του νεαρού Χονάς Κουαρόν. Η ενισχυτική παρουσία του γοητευτικού πατέρα του ωστόσο, του Αλφόνσο Κουαρόν, έκανε αρκετά κεφάλια να γυρίσουν και να παραφράσουν σε «Θέλω και τον μπαμπά σου» τον τίτλο της ταινίας του πατέρα Κουαρόν «Θέλω και τη μαμά σου»!

- Ενα ισπανόφωνο κύτταρο έχει γεννηθεί στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, αφού εξαιτίας του φεστιβάλ βρίσκονται στην πόλη, εκτός από τους πατέρα και γιο Κουαρόν, ο σκηνοθέτης Κάρλος Ρεϊγάδας, ο ηθοποιός Ντιέγκο Λούνα, αλλά και αρκετοί καλεσμένοι του αφιερώματος στην ισπανική κινηματογραφία. Προχθές το απόγευμα, ο ένας έπεφτε πάνω στον άλλο στο lobby του ξενοδοχείου όπου μένουν, με αποτέλεσμα να ξεσηκώνουν όλο το ξενοδοχείο με τις φωνές και τις -φιλικές- σφαλιάρες που έριχναν ο ένας στον άλλο.

- «Φίλιππος ο βασιλεύς» είναι το όνομα της σουίτας που φιλοξένησε στη Θεσσαλονίκη τον Τζον Μάλκοβιτς. Ωστόσο, δεν ήταν καθόλου βασιλική η αντιμετώπιση που είχε από την αεροπορική εταιρεία που τον μετέφερε, καθώς η βαλίτσα του χάθηκε.

- Με τον Χρυσό Αλέξανδρο του Φεστιβάλ τιμήθηκε ο επίσημος προσκεκλημένος της διοργάνωσης Τζον Σέιλς, σε μια τελετή που πραγματοποιήθηκε στο «Ολύμπιον».