Της Γιωτας Συκκα

Αγαπητό πρόσωπο, «ο σοβαρός» όπως τον χαρακτηρίζουν, εδώ και χρόνια χτίζει ρόλους πολλούς και ετερόκλητους στο σινεμά, στο θέατρο και στη μικρή οθόνη. Ο Στέλιος Μάινας σπανίως απασχολεί τα περιοδικά, μια αναζήτηση όμως στο Διαδίκτυο αποδεικνύει πως απασχολεί ιδιαίτερα τα blogs με τις θέσεις του για τους μετανάστες, αλλά και όσα δήλωσε μετά την επίθεση που δέχτηκε μήνες πριν στη γειτονιά του, την πλατεία Βικτωρίας. Ωστόσο δεν πτοείται. Εχει το θάρρος της γνώμης του και επιμένει να την εκφράζει γραπτά. Αλλωστε, αυτό «μένει και κανείς δεν μπορεί να παραποιήσει τι υποστηρίζεις», λέει.

Αυτά σκέφτομαι και τον βλέπω να διασχίζει τον κήπο του Νομισματικού Μουσείου πλησιάζοντας το καφέ, όπου ήταν και ο τόπος της συνάντησής μας. Και δεν υπήρχε ούτε ένας από τους άγνωστους που συναντούσε, που να μην του έτεινε το χέρι, να μην του ’πε καλά λόγια για το «Νησί», το «βαρύ» πυροβολικό της φετινής τηλεοπτικής χρονιάς. Αφορμή όμως για τη συνάντησή μας δεν ήταν το βιβλίο της Βικτόρια Χίσλοπ και η τηλεοπτική του μεταφορά, αλλά το δικό του: «Τα φαινόμενα απατούν» (εκδ. Καστανιώτη). Καθημερινές ιστορίες γεμάτες συγκίνηση, χιούμορ, ανατροπές, που στηρίζονται σε κάποια γεγονότα που έζησε ή μικρές εικόνες των παιδικών χρόνων που προέκτεινε με τη βοήθεια της φαντασίας.

Διηγήματα που θυμίζουν τον ίδιο. Πατούν άλλοτε στο δράμα κι άλλοτε στην κωμωδία, δεν κάνουν καμία προσπάθεια να εντυπωσιάσουν, είναι απλά, σαν τις αληθινές στιγμές που συμβαίνουν δίπλα μας.

Η αφορμή όμως για να ξεκινήσει και κυρίως να ασκηθεί στην πειθαρχία του γραπτού τού δόθηκε στον «Μελωδία» με την εκπομπή του «Εμείς του ’60 οι εκδρομείς». Αυτή ήταν η αρχή και ύστερα ήρθε το περιοδικό Homme. Κάποια μάλιστα από τα διηγήματα εκεί πρωτοδημοσιεύθηκαν. «Με ενδιαφέρουν οι καθημερινοί ήρωες και μια αθέατη πλευρά τους. Αυτό προσπάθησα και στο βιβλίο». Οσο για το γράψιμο χρειάζεται, λέει, την ίδια οικονομία που απαιτεί και το θέατρο. «Η μέθοδος της γραφής είναι η μέθοδος της υποκριτικής παρατήρησης. Δεν φωνάζω τα πράγματα, τα υπονομεύω και προκαλώ τον θεατή. Η ανατροπή είναι ζητούμενο, όχι όμως η υπερβολή. Ετσι κι αλλιώς δεν πιστεύω στις υπερβολές».

Οι ιστορίες του είναι «δάνεια από ψηφιδωτά της πραγματικότητας, που όμως παραλλάσσεται τόσο πολύ που παύει να ’ναι πραγματικότητα». Εικόνες από τη Σύρο και την Αντίπαρο, από τις αναμνήσεις των παιδικών διακοπών. Ιστορίες από δωμάτια νοσοκομείων που δείχνουν τον σεβασμό στους ηλικιωμένους, όπως στην κυρία Μέλπω που πίστευε στον Αγιο Βασίλη και ζητούσε να της φέρει παστουρμά, το πάθος για τη θάλασσα όπως η αγάπη του Μάρκου να μπαρκάρει πάλι, η Ελλάδα στην εφηβική τουριστική της ηλικία, η συγκινητική κολυμντάρα με τις ιστορίες της βουτιάς και το παπαδιαμαντικό τέλος για τον Νικόλα της Μαριγώς, ο καλός άνθρωπος…

Πρέπει να σκοτωθούν κι άλλοι άνθρωποι για να πάρουμε μέτρα;

«Τρεις αράδες έγραψα, δεν είμαι συγγραφέας. Μοιάζει με ένα φιλόξενο σπίτι στο οποίο μπήκα ήπια τον καφέ μου, έφαγα το γλυκάκι μου και φεύγω». Παρ’ όλα αυτά δοκιμάζει κάτι μεγαλύτερο. «Γράφω ένα μυθιστόρημα που ελπίζω να μη μείνει νουβέλα. “Τα φαινόμενα απατούν” είναι χαριτωμένες ιστορίες που λογοτεχνίζουν, αλλά δεν είναι λογοτεχνία. Πρέπει να ξέρουμε ποιοι είμαστε γιατί αλλιώς χάνουμε το μέτρο».

Ισως αυτό εκτιμάει μεταξύ άλλων το κοινό στον Στέλιο Μάινα. «Δεν αντέχω τις ακρότητες και τις υπερβολές. Πολλές φορές για να μπεις στο βάθος ενός πράγματος χρειάζεται να είσαι ακραίος. Εγώ δεν θα μπω ποτέ. Δεν με εκπροσωπεί η ακρότητα». Τον ρωτάω για τον ιστορία του καλού Σπύρου, ο οποίος όταν κερδίζει το σπίτι που διεκδικεί στη Μυτιλήνη, βρίσκει μια ολόκληρη φυλή Πακιστανών να έχει κατασκηνώσει στην αυλή.

Δεν ξέρω κανέναν που θα αντιδρούσε όπως ο ήρωάς του: «Θα τα βολέψουμε. Ολοι οι καλοί χωράνε». «Είναι η ιστορία της διεκδίκησης μιας περιουσίας την οποία όταν πια την κερδίζει ο ήρωας είναι ήδη καταπατημένη. Την έγραψα με το ερώτημα τι μας ανήκει πραγματικά. Η αντίληψή μου είναι ότι είμαστε περαστικοί, αλλά και περιστασιακοί ιδιοκτήτες. Αυτό που έχουμε σήμερα και το νεμόμαστε, αύριο μπορεί να το έχουμε χάσει». Οσο για τον πρωταγωνιστή της ιστορίας του, υποστηρίζει πως: «θα θέλαμε να είμαστε έτσι».

Πρέπει να βοηθήσουμε

Τόσο ανθρωπιστής; Τον έχουν ειρωνευτεί πολλές φορές. Τότε που βγήκε να υποστηρίξει τους 300 μετανάστες και λίγες μέρες αφότου τον χτύπησαν στην πλατεία Βικτωρίας για να κλέψουν το κινητό του. Η θέση του «δεν θα φύγω από τη γειτονιά μου» ενόχλησε όπως και η επιμονή του: «τους κυνηγημένους δεν τους κυνηγάς, τους εξαθλιωμένους δεν τους εξαθλιώνεις, τους βοηθάς, γιατί μόνο στους καιρούς της βαρβαρότητας αποδεικνύεις ποιος είσαι και τι δουλειά έχεις σ’ αυτό τον κόσμο» που «κυκλοφορεί» στο Διαδίκτυο. Υπερβολικά καλός, του λέω.

«Δεν είμαι από βίτσιο οπαδός του ανθρωπισμού, αλλά από ανάγκη για μια συνέχεια», μου απαντά. «Δεν θα έχουμε μέλλον ως άνθρωποι αν τρώμε ο ένας τον άλλον. Δεν τα υποστηρίζω όλα αυτά γιατί είμαι φανατικός “χριστιανός” αλλά τα πρώτα πράγματα που διδάχτηκα σαν όλα τα πιτσιρίκια, ήταν να βοηθάμε τους άλλους». Τον «χτύπησαν» στα blogs και σε διάφορα ακροδεξιών αποχρώσεων site. «Οταν συμβαίνει κάτι ψάχνω να βρω που μπορεί να έχει δίκιο ο αντίπαλος, αυτός που διαφωνεί. Δεν κρατάω ασπίδες, δεν με ενδιαφέρουν τα χαρακώματα. Βρίσκω δικαιολογίες σε όσους βρίσκονται σε σύγχυση. Π.χ. δεν μπορείς να ζητάς ψυχραιμία από τη σύζυγο και τους γονείς του ανθρώπου που σφάξανε σαν αρνί στην 3ης Σεπτεμβρίου».

Εχω εκφραστεί με τα γραπτά μου κι αυτά μένουν, επαναλαμβάνει συχνά. «Οι θέσεις μου φαίνονται. Προσπαθούν να κρατήσουν νηφαλιότητα και μέτρο, για να μην περάσουμε σε ακρότητες. Ο φόβος είναι ο χειρότερος εχθρός μας. Δεν μπορώ να πω ότι δεν φοβάμαι. Φυσικά κι εγώ νιώθω έτσι με όσα συμβαίνουν γύρω μου. Βλέπω τη γειτονιά μου να μετατρέπεται σε ζούγκλα. Οποιος επιβιώσει». Δεν το κρύβει, σκέφτεται πια να φύγει με τη σύζυγό του, που την έχουν κλέψει δυο - τρεις φορές. Κάπου να βλέπει θάλασσα.

Βυρωνιώτης κανονικά, όταν παντρεύτηκε με την ηθοποιό Κάτια Σπερελάκη μετακόμισαν στο κέντρο. «Σε αυτή την πλατεία που μαζεύει χιλιάδες αλλοδαπούς έκανα κούνια τον γιο μου. Αυτό που αντιμετωπίζουμε είναι ευρωπαϊκό πρόβλημα που έγινε τεράστιο μαζί με την ανεργία. Δεν είναι εύκολο να λυθεί. Οι Ευρωπαίοι το έλυσαν φορτώνοντάς το σε μας. Μας έκαναν πάσα το ποσοστό μεταναστών που τους αναλογεί. Το κράτος λέει ότι έχει πρόθεση, αλλά το ζήτημα είναι τι κάνει. Αποφορτίστε το κέντρο. Πρέπει να σκοτωθούν κι άλλοι άνθρωποι για να πάρουμε μέτρα; Δεν αντέχουμε αυτό τον αριθμό των μεταναστών. Είναι δυσανάλογοι για την πατρίδα μας. Το σκάφος είναι υπερπλήρες, μπατάρει. Η λύση βέβαια δεν είναι να τους πετάξεις στη θάλασσα, όπως έκαναν άλλοι. Η λύση είναι να φέρουν κι άλλα σκάφη η Ιταλία, η Γερμανία, η Γαλλία να βοηθήσουν».

Ιδεολογία σημαίνει ορίζοντες

Η λύση με αριστερή ματιά. Αναρωτιέμαι: πόσο είναι εύκολο να μένει κανείς πιστός στην ιδεολογία του όταν η καθημερινότητα την υπονομεύει; «Η συγγένεια είναι ψυχική. Αριστερός σήμερα είναι μια έννοια που αυτοκαταστρατηγείται συνεχώς. Το να μιλάμε το 2011 για ιδεολογίες μπορεί να χαρακτηριστεί αφελές».

Τι είναι για εκείνον ιδεολογία; «Η κλίση της κεφαλής προς τα πάνω. Η ανάγκη να βλέπεις προοπτικά τα πράγματα και εις βάθος. Στην πατρίδα μου τη Σύρο έχουμε θάλασσα - δεν μας κλείνει κανείς. Ιδεολογία σημαίνει ορίζοντες». Βέβαια υπάρχουν και οι αυταπάτες. «Υπάρχει ανάγκη επαναπροσδιορισμού και επαναδημιουργίας των ιδεολογιών. Τι θα πει σε κατατάσσω στους δεξιούς ή τους αριστερούς; Εδώ όλα ανατρέπονται ανά πάσα στιγμή. Υπάρχει τεράστια μετάλλαξη και τέτοια σύγχυση που όποια θέσφατη θέση πάρεις, αύριο θα είσαι ανακόλουθος».

Είχαμε στρωμένο πεδίο απογειώσεων και προσγειώσεων

Το «Νησί» έδειξε ότι μπορούμε για μια καλύτερη τηλεόραση. «Οτι μπορούμε γενικά για το καλύτερο», με διορθώνει. «Η σειρά αυτή λειτούργησε και παρηγορητικά». Στο σινεμά, όπου έκανε μια μικρή συμμετοχή στη νέα ταινία του Σωτήρη Γκορίτσα «Απ’ τα κόκαλα βγαλμένα», βλέπει να ανατέλλει κάτι καινούργιο: «Είναι ωραίο που τα νέα παιδιά λειτουργούν ομαδικά. Πάνε ο ένας στην ταινία του άλλου για να βοηθήσουν. Επιβιώνουν χάρη στον πατριωτισμό των ανθρώπων που δουλεύουν εκεί και των γονιών τους». Ομως ακόμη και κάποιες ταινίες με «κλινική» αισθητική, όπως αυτή του Λάνθιμου, της Τσαγγάρη και του Τζουμέρκα, που έχουν άλλο ύφος δεν τις κατηγορεί. «Η δική μου κινηματογραφική γενιά είχε άλλη γλώσσα. Ωστόσο, δεν απορρίπτεις ό,τι δεν κατανοείς. Πρέπει να είμαστε πιο ανοιχτοί». Ο γιος του πάντως τελείωσε Θεατρολογία και ετοιμάζεται να κάνει μεταπτυχιακό στον κινηματογράφο. Τώρα μάλιστα ετοιμάζει την τρίτη του ταινία μικρού μήκους. «Πώς να αποτρέψεις τα παιδιά; Παρακαλάς μόνο να μην προσγειωθούν τόσο ανώμαλα ώστε να μην μπορούν να απογειωθούν πάλι, να ξαναδοκιμάσουν. Εμείς είχαμε στρωμένο πεδίο απογειώσεων και προσγειώσεων. Μεγαλώσαμε σε έναν πολιτιστικό πληθωρισμό. Σήμερα ζούμε μια αντιπνευματική εποχή, στην οποία ο πνευματικός κόσμος βρίσκεται σε αμηχανία. Η σοφία είναι να κρατήσεις τις αποστάσεις. Οχι για να κάνεις το κορόιδο, αλλά για να είσαι διαυγής, να βλέπεις τα πράγματα με τις πραγματικές τους διαστάσεις».

Εχουμε ανάγκη τη σύμπνοια, όπως συμβαίνει στην περίοδο του πολέμου

Οικογένεια ναυτικών, όλοι καπεταναίοι μέχρι τους προπάππους, ο Στέλιος Μάινας όπως και ο αδερφός του είναι οι μοναδικοί στεριανοί της οικογένειας. Στην αρχή σπούδασε διοίκηση επιχειρήσεων, αλλά τελικά διάλεξε τη σχολή Βεάκη. «Είμαι περήφανος για τους φωτισμένους δασκάλους που είχα στο σχολείο. Μου άνοιξαν ορίζοντες, μου δίδαξαν τι σημαίνει ανθρωπισμός και προοπτική». Οταν είπε στον πατέρα του ότι θα ασχοληθεί με το θέατρο, εκείνος τον ρώτησε: «Και με τι θα ζεις;». Τελικά βρήκε τον δρόμο του, αλλά συχνά αναρωτιέται: «Πώς θα πεις σήμερα στο παιδί σου βρες τον δρόμο σου. Μόνο της ανεργίας υπάρχει. Κι ας έχουν τόσα εφόδια. Τα μεταπτυχιακά έγιναν τσιχλόφουσκες και εμείς θα ζήσουμε μια νέα μετανάστευση. Ακουσα ότι υποβλήθηκαν 75.000 αιτήσεις για την Αυστραλία, ακόμη και τη Βραζιλία, νέων επιστημόνων με διδακτορικά».

Πώς θα φρενάρουμε τη λαίλαπα; «Φτάσαμε ώς εδώ εξ αιτίας της ανοχής μας, της επανάπαυσής μας, ότι τα ανεχτήκαμε όλοι μαζί. Χρειαζόμαστε τον άδολο πατριωτισμό όπως είπε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Εχουμε ανάγκη τη σύμπνοια, όπως συμβαίνει στην περίοδο του πολέμου. Διασπασμένοι θα γίνουμε βορά των υπολοίπων, που θα συνεχίσουν να μας εκμεταλλεύονται».