Tου Nικου Γ. Ξυδακη

Ξανά. Tο ασεβές έργο του Nτε Κορντιέ αποκαθηλώθηκε. Το σκανδαλιστικό έργο του Τότσικα, ομοίως. Με αυτήν την αφορμή, λόγια πολλά έρρευσαν στις εκπομπές και στις εφημερίδες. Λόγια, λόγια, φωνές διαμαρτυρίας, φωνές επικρίσεως, φωνές ζυγισμένες, κρατημένες, άλλες σε ισορροπία ασταθή...

Μετά τα λόγια; Αnimae tristae... Oι ψυχές μένουν θλιμμένες. Μα, ακριβώς αυτή η θλίψη, νομίζω, μπορεί να αποβεί παραγωγική. Εννοώ ότι η σύγκρουση που τελέστηκε γύρω από το Outlook είναι τόσο συμβολική, που όλοι μπορούν να την διαβάσουν· και είναι τόσο πραγματική, ένυλη, που όλοι μπορούν να τη συνδυάσουν με άλλα σημάδια και να τη νιώσουν σαν μια εκδήλωση ζωής της κοινωνίας. Η σύγκρουση, οσοδήποτε συμβολική ή υλική, δείχνει μια κοινωνία που κινείται – αδιάφορο προς ποια κατεύθυνση· κινείται.

Το σώμα σαλεύει, αντιδρά στους ερεθισμούς, λοιπόν. Πώς αντιδρά; Δεν αντιδρά όλο το σώμα ενιαία και ομοιόμορφα, σε κάθε ερεθισμό. Στο αντιθρησκευτικό έργο του Nτε Κορντιέ, λ.χ., αντέδρασε πρώτος ένας φαιδρός πολιτικός, που πολιτεύεται με σήμα του τον αυτοκρατορικό δικέφαλο, με διαρκή επίκληση στον Λαό και με αισχρά υπονοούμενα. Θα ήταν άδικο, όμως, να λέγαμε ότι όλη η αντίδραση προήλθε από τον συγκεκριμένο εκπρόσωπο του Λαού. Αντέδρασαν και άλλοι άνθρωποι, αρκούντως σοβαροί και νηφάλιοι, οι οποίοι δεν είχαν δει το επίμαχο έργο ούτε επρόκειτο να το δουν, παρ’ όλ’ αυτά έχουν την άποψή τους. Δεν το είδαν, αλλά έχουν άποψη: ακούγεται αντιφατικό, μα δεν είναι. Αυτό που διακυβεύθηκε τις περασμένες ημέρες, και εξακολουθεί να παίζεται, δεν είναι η αισθητική αξία οποιουδήποτε έργου, μα το δικαίωμα να μπορούμε να βλέπουμε και να μιλάμε.

Κατά τη γνώμη μου, τα έργα του Outlook κατέδειξαν υπαρκτές αντινομίες στην ελληνική κοινωνία· έδειξαν ότι η κοινωνία μας δεν είναι μία, αρραγής και ενιαία· απαρτίζεται από ομάδες και δόξες εν πολλοίς ασύμπτωτες, παρότι συνυπάρχουσες και συλλειτουργούσες. Αυτό το ξεχνάμε διαρκώς στον καθ’ ημέραν βίο, αφ’ ενός υπό την επήρεια του κυρίαρχου ψευδοενοποιητικού λόγου της πολιτικής εξουσίας, που μόνον έτσι, ενοποιητικός, μπορεί να υπάρξει, δηλαδή πρέπει να εφεύρει ένα ενιαίο σώμα για να του απευθυνθεί. Αφ’ ετέρου, υπό την επήρεια του μαζικοποιητικού και ενοποιητικού λόγου των ΜΜΕ, τα οποία επιπλέον για να υπάρξουν είναι αναγκασμένα να επινοούν, να μεγεθύνουν, να απλουστεύουν, να καθιζάνουν στον πάτο του ελάχιστου κοινού παρονομαστή.

Υπό αυτήν την άποψη, τα έργα του Οutlook –και συνεκδοχικά, σύνολη η σύγχρονη τέχνη– κρίθηκαν, μάλλον δικάστηκαν, σε αυτήν τη σύμφραση: ανάμεσα στις Συμπληγάδες των κυρίαρχων λόγων. Από τη μια, τα πολιτικά στερεότυπα, από την άλλη, τα στερεότυπα των ΜΜΕ. Ανάμεσά τους, η τέχνη, ο άνθρωπος, η σκέψη, η ελευθεροφροσύνη· πέρασαν κολοβωμένα. Πάντως πέρασαν.

Εκτιμώ ότι αυτή η συμβολική σύγκρουση, όπως και άλλες παρόμοιες που ολοένα πληθαίνουν τον τελευταίο καιρό, μας διδάσκει πολλά για τη συλλογική μας φτιάξη και τον τρόπο που αναγνωρίζουμε τον εαυτό μας. Η «ισχυρή Ελλάδα» τού κατά Σημίτην εκσυγχρονισμού αναγνωρίζεται στα έργα οδοποιίας, στους σταθμούς του μετρό, στην ανάπτυξη του πιστωτικού συστήματος, στην ανάδειξη νέων κέντρων πλούτου και ισχύος, στην καλυμμένη αναδιαπραγμάτευση των ελευθεριών. Η ισχυρή Ελλάδα αναγνωρίζεται επίσης στην απέραντη «Φραπεδούμπα», στα θερμαινόμενα πεζοδρόμια-καφέ που κατακλύζονται από ημιαπασχολούμενους νέους· στο ασυνάρτητο μείγμα κομφορμισμού, κατανάλωσης, τεχνοφοβίας και τεχνολατρίας, ξεθεμελιώματος της οικογένειας, καριερισμού, υλισμού, δεισιδαιμονίας και προκατάληψης... Και στους θυλάκους του αναχρονισμού, διόλου συγκαλυμμένους πια.

Είμαστε όλα και είμαστε τίποτε. Λαίμαργοι με το παρόν. Εμφοβοι ενώπιον του μέλλοντος. Αμήχανοι ενώπιον του παρελθόντος. Κρυβόμαστε από το δικό μας πλήθος των Αλλων, των αλλοδαπών, αγκομαχώντας στη Zώνη του Eυρώ, βλέποντας την προίκα του περιούσιου να ξεφτίζει, τον τόπο να ρηχαίνει, τα αποκούμπια να σβήνουν και την παγκοσμιοποίηση να θρονιάζεται στο παιδικό δωμάτιο και στο λίβινγκ-ρουμ. Το Εξω, το Αλλο είναι ήδη εδώ, στην καρδιά της καλύβης. Το Μέσα δεν προστατεύεται με φραγμούς, δασμούς και αυταρέσκεια, η αγορά είναι ανοιχτή και επιζούν μόνον οι ισχυροί· τα μικρομάγαζα των επιβιωτών Ρωμιών κατακτημένων, τα μαγαζιά των ελεύθερων Ελλήνων, κλείνουν ένα ένα...

Σε αυτήν τη σύμφραση χονδρικά τελέσθηκε η σύγκρουση περί συμβόλων. Στο υλοτομημένο ξέφωτο της ισχυρής Ελλάδας.