Του Θαναση Τζαβαρα*

Πρόσφατα δημοσιεύθηκε στα ελληνικά η μετάφραση της βιογραφίας της Μαρίας Βοναπάρτη, που πρωτοδημοσιεύθηκε στα γαλλικά το 1982. Και τότε, όπως και τώρα, οι ασχολούμενοι σοβαρά με την ιστορία του διεθνούς ψυχαναλυτικού κινήματος νιώθουν δυσφορία με το ήθος αυτής της βιογραφίας.

Η Celia Bertin είναι κοσμικογράφος, η οποία παρόλο το γεγονός ότι πρώτη είχε πρόσβαση σε αδημοσίευτα δεδομένα του αρχείου της Μαρίας Βοναπάρτη, συνέγραψε μια ροζ βιογραφία και μια θεώρηση της ηρωίδας της, μέσα από το βλέμμα της κλειδαρότρυπας.

Η ψυχανάλυση και οι πρωταγωνιστές της δεν είναι αντικείμενο κουτσομπολιού της κρεβατοκάμαρας, αλλά μόνον προϊόν σοβαρής κριτικής αποτίμησης του πραγματικού έργου τους. Αυτά έχουν γραφτεί και δημοσιευθεί εδώ και ένα τέταρτο του αιώνα και στη Γαλλία και στις αγγλοσαξωνικές χώρες.

Αυτό που ενδιαφέρει εμάς σήμερα είναι ότι για τη Celia Bertin οι σχέσεις της Μαρίας Βοναπάρτη με την Ελλάδα είναι εντελώς παραγνωρισμένες και όσες αναφέρονται βρίθουν παρανοήσεων. Γι’ αυτό, ορθώς άλλωστε, η μεταφράστρια Ρούλα Τσιτούρη έκρινε σκόπιμο να προσθέσει ένα μακροσκελές επίμετρο για να αποκαταστήσει εν τινι μέτρω την αλήθεια. Θα ήταν τυχόν, λοιπόν, χρήσιμο να συμβουλεύαμε τον Ελληνα αναγνώστη, να ξεκινήσει την ανάγνωση του βιβλίου ακριβώς από αυτό το επίμετρο. Εν περιλήψει, γνωρίζουμε τέσσερις περιόδους της ζωής της Βοναπάρτη στην Ελλάδα: την περίοδο της ύπατης αρμοστείας στην Κρήτη, τους Βαλκανικούς Πολέμους, τη δικτατορία του Μεταξά και τον εμφύλιο πόλεμο.

Πέραν από τις όποιες κοσμικές ή φιλανθρωπικές δραστηριότητες είχε η Μαρία στην Ελλάδα, κυρίως από τη δεκαετία του ’30, συμμετέχει στην πνευματική ζωή και πρωταγωνιστεί στη δημιουργία της πρώτης ομάδας ψυχαναλυτών στον τόπο μας. Συνεργάζεται στενά με τον ποιητή και ψυχαναλυτή Ανδρέα Εμπειρίκο και προσπαθεί μαζί και με άλλους συνεργάτες να ξεκινήσουν ένα ψυχαναλυτικό κίνημα στην Ελλάδα, η οποία προσπάθεια δυστυχώς στέφθηκε από αποτυχία.

Οι Ελληνες ψυχαναλυτές απέδωσαν τιμή στο έργο της, με τη συλλογική δημοσίευση Μαρία Βοναπάρτη: «Πρόσωπο της Ιστορίας και της Ψυχανάλυσης» (Κέδρος, 2006).

Η ιστορία της ψυχανάλυσης και των πρωταγωνιστών της δεν είναι της τάξεως ενός άρλεκιν, το δε έργο ενός ψυχαναλυτή είναι δύσκολο, επώδυνο και δημιουργικό. Για την αλήθεια των λόγων αυτών καλούμε τον Ελληνα αναγνώστη να διαβάσει μετά προσοχής το έργο της Μαρίας Βοναπάρτη, «Ταύτιση κόρης και πεθαμένης μητέρας» (Αγρα, 1984).

* O κ. Θανάσης Τζαβάρας είναι ψυχίατρος.