Γράμματα από το Ιβο Τζίμα *****

Συνηθισμένοι άνθρωποι σε ασυνήθιστες συνθήκες

Του Δημητρη Μπουρα

Τα «Γράμματα από το Ιβο Τζίμα» είναι μια μελαγχολική ταινία, με την οποία ο Κλιντ Ιστγουντ συμπληρώνει ένα δίπτυχο για τον πόλεμο και τη μοίρα του στρατιώτη. Ενα δίπτυχο, που άνοιξε πριν από τρεις μήνες με τις αμερικανικές «Σημαίες των προγόνων μας» και ολοκληρώνεται σήμερα με τα γιαπωνέζικα «Γράμματα». Ο Ιστγουντ έφτιαξε δύο ταινίες για ένα πόλεμο και για όλα όσα έγιναν στην πολύνεκρη μάχη στο νησί Ιβο Τζίμα, με την ελπίδα να μην ξαναζήσει η ανθρωπότητα τέτοιες στιγμές. Δύο ταινίες για άνδρες που πολέμησαν με το δικό τους πολύ προσωπικό τρόπο, που τρόμαξαν σαν παιδιά και φοβήθηκαν σαν ήρωες πριν φύγουν για πάντα.

Τα «Γράμματα από το Ιβο Τζίμα» είναι ένα δράμα με περίβλημα πολεμικής ταινίας, επικεντρωμένο στις σκέψεις, τις αναμνήσεις και τις επιθυμίες ανθρώπων με προδιαγεγραμμένο το τέλος τους. Αρχίζει σε μια κουκκίδα γης στη μέση του ωκεανού (στο ηφαιστειογενές νησί-φυλάκιο που παραπέμπει σε γκρίζο σύνορο δύο διαφορετικών κόσμων και πολιτισμών), περιγράφοντας τη ζωή σε συνθήκες ακραίου μιλιταρισμού. Συνεχίζεται με τις αλλαγές που φέρνει μαζί του ο νεοφερμένος φιλελεύθερος διοικητής της γιαπωνέζικης φρουράς και κορυφώνεται με τις πολεμικές επιχειρήσεις, όπου σκιαγραφούνται με ρεαλισμό αληθινοί χαρακτήρες, αναγνωρίσιμοι σε Δύση και Ανατολή, δέσμιοι της μοίρας τους.

Ο Ιστγουντ, κατά την προσφιλή τακτική του, τοποθετεί στο κέντρο του δράματος έναν ήρωα που έχει τους δικούς του κανόνες ηθικής και ξεχωρίζει από το υπόλοιπο πλήθος. Τον στρατηγό Τανταμίτσι Κουριμπαγιάσι (υπαρκτό πρόσωπο, στις επιστολές του οποίου προς τη σύζυγό του βασίστηκε εν μέρει το σενάριο της Ιρις Γιαμασίτα), ο οποίος σταλθηκε στο νησί λίγο πριν από την απόβαση των Αμερικανών για να οργανώσει την άμυνά του. Ο Κουριμπαγιάσι, ένας πρώην στρατιωτικός ακόλουθος της Ιαπωνίας στις ΗΠΑ, συμπαθούσε την Αμερική και τον πολιτισμό της και μιλούσε με ενθουσιασμό για την τεχνολογική εξέλιξή της. Είναι μια αληθινή απόδειξη ότι οι άνθρωποι δεν έχουν τίποτα να χωρίσουν, παρά τις εξωτερικές διαφορές τους και άρα μπορούν να ζουν ειρηνικά. Μια άλλη ζωντανή απόδειξη είναι και ένας αξιωματικός, φίλος του Κουριμπαγιάσι, ο οποίος υπήρξε Ολυμπιονίκης στην ιππασία στους αγώνες του Λος Αντζελες. Τρίτη απόδειξη, καθώς κατεβαίνουμε την ιεραρχία, είναι ένας νεαρός φαντάρος, που σύρθηκε στον στρατό και το μόνο που θα ήθελε στη ζωή είναι να έβλεπε το πρόσωπο του αγέννητου παιδιού του.

Ο Ιστγουντ επιμένει σε ό,τι ενώνει τον μέσο, ανυποψίαστο και απληροφόρητο Αμερικανό με τον «εχθρό». Γι’ αυτό τον λόγο στον επίλογο θάβει, διά χειρός ενός ανώνυμου Αμερικανού φαντάρου, τον υποφώσκοντα φιλοαμερικανισμό μιας «γιαπωνέζικης» πολεμικής ταινίας.