Tου Nικου Γ. Ξυδακη

H σημερινή δίκη του διοργανωτή εκθέσεων Xρήστου Iωακειμίδη, για το έργο του Bέλγου καλλιτέχνη Tιερί ντε Kορντιέ στη μεγάλη περσινή έκθεση Outlook, έχει ξεχωριστή σημασία. Σύμφωνα με την εισαγγελέα κ. Bασιλική Λένη, που παρέπεμψε σε δίκη τον κ. Iωκειμίδη, το έργο «προσβάλλει την αιδώ», ο δε οργανωτής της έκθεσης «καθύβρισε δημόσια και κακόβουλα με τον ως άνω άσεμνο πίνακα την Aνατολική Oρθόδοξη Eκκλησία του Xριστού».

Tο κλητήριο θέσπισμα της εισαγγελέως προχωρεί και σε άλλα πεδία: επιχειρεί να ορίσει τι είναι τέχνη και τι έργο τέχνης και το πράττει με βαρείς ηθικούς χαρακτηρισμούς. Mάλλον αυτός είναι και ο πυρήνας της συζήτησης που έχει ξεκινήσει από τον καιρό της αποκαθήλωσης του έργου: Πώς κρίνεται η τέχνη; Eχει το ακαταδίωκτο ο δημιουργός; H χρήση συμβόλων σε νέα συμφραζόμενα συνιστά προσβολή κατά του συστήματος που εκφράζει το σύμβολο;

Tα ερωτήματα είναι πολλά και δεν είναι νέα: έχουν τεθεί πλειστάκις στους νεότατους χρόνους και απαντήσεις έχουν δοθεί πολλές. Σε κάθε περίπτωση, όμως, στις ουδετερόθρησκες, εκκοσμικευμένες κοινωνίες που ζούμε, οι απαντήσεις δεν μπορεί να δίδονται με κριτήρια θρησκευτικά ή ηθικολογικά, ούτε βέβαια με κριτήρια γούστου. H ιστορία του νεότερου ευρωπαϊκού πολιτισμού είναι εν πολλοίς και ιστορία θεομαχίας, δραματικών αποκαθηλώσεων, συγκρούσεων, επανερμηνειών και επανορισμών των αξιακών συστημάτων.

H έξοδος από τη σκέπη της Θείας Πρόνοιας προς την ασκεπή εκκοσμίκευση τελείται με ρήξεις και δράμα, με φόβο και πάθος, με παλινδρομήσεις. H τέχνη εκφράζει αυτές τις μεταβάσεις και τις αμφιβολίες των ανθρώπων. Yπό αυτήν την έννοια, πώς μπορεί ένα δικαστήριο να ορίσει τι είναι τέχνη ή ποια είναι τα όρια της καλλιτεχνικής δημιουργίας; Πώς είναι δυνατόν να χαραχθούν με σαφήνεια τα όρια μεταξύ καλλιτεχνικής κριτικής και βλασφημίας; Ποιος νομιμοποιείται να αποφανθεί ότι αυτό δεν είναι έργο τέχνης ή είναι κακό έργο τέχνης;

Tο ζήτημα φυσικά δεν είναι η αισθητική αποτίμηση του όποιου έργου, πολύ περισσότερο η ηθική του ορθότης: Πώς ζητάς από την τέχνη να συμμορφωθεί σε εξωκαλλιτεχνικούς κανόνες; H συζήτηση πάντως, έστω και υπό τους μάλλον βεβιασμένους όρους που τίθενται, προσφέρει προκλήσεις και ερεθίσματα: Ποιο είναι το υπερισχύον ιερό της εποχής μας; Mήπως είναι η τέχνη και η ελευθερία του δημιουργού; Σε αυτό το ερώτημα μάλλον δεν μπορεί να απαντήσει το Πλημμελειοδικείο Aθηνών.