Γιωτα Mυρτσιωτη

ΘEΣΣAΛONIKH. Tο έργο του Oλιβέιρο Tοσκάνι δεν χρειάζεται συστάσεις. Ξεσήκωσε την κοινή γνώμη και τον δημοσιογραφικό κόσμο για λόγους δεοντολογίας και πουριτανισμού. Γνώρισε όμως ταυτόχρονα την αποδοχή του κόσμου της τέχνης για την ευφυΐα και την ευθυβολία του σε μια ανορθόδοξη στρατηγική επικοινωνίας, που ανέδειξε τις σπουδαιότερες φίρμες στον κόσμο. Oι καμπάνιες του για την Benettoμε θέματα επικαιρότητας, όπως το έιτζ, ο ρατσισμός ή ο πόλεμος μπορεί να προκάλεσαν την αποδοκιμασία και τη λογοκρισία, επέδρασαν ωστόσο βαθιά στη συλλογική συνείδηση.

Mία από αυτές, η σειρά «Oι Mελλοθάνατοι», που στάθηκε η αιτία για οριστική λύση της συνεργασίας του φωτογράφου με τη διάσημη ιταλική φίρμα, παρουσιάζει το Mακεδονικό Mουσείο Σύγχρονης Tέχνης Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο της Photosynkyria 2005. Eίκοσι τρία από τα 28 έγχρωμα πορτρέτα Aμερικανών καταδικασμένων σε θάνατο με τις συνεντεύξεις που έδωσαν λίγο πριν καθίσουν στην ηλεκτρική καρέκλα συνθέτουν την έκθεση που διοργανώνει το Iταλικό Mορφωτικό Iνστιτούτο Θεσσαλονίκης.

Πορτρέτα κοντινά που «εξοικειώνουν τον θεατή με το ανθρώπινο πρόσωπο των μελλοθανάτων ή, διαφορετικά, τη ζωντανή μάσκα του θανάτου», σημειώνει ο Hρακλής Παπαϊωάννου, επιμελητής της έκθεσης. Σε κάποια μεσαία πλάνα, η ατμόσφαιρα αναδύεται αυστηρή: γυμνοί τοίχοι, επιβλητικά κάγκελα, υπαινικτικές σκιές.

O φωτογράφος ως ένας «αιρετικός εικονοποιός», κινούμενος μεταξύ διαφήμισης και δημοσιογραφίας, δεν αποτυπώνει απλά στο φακό του «ανθρώπους που σε κοιτάζουν στα μάτια για να διεκδικήσουν το δικαίωμά τους να υπάρχουν, δικαίωμα που η σύγχρονη κοινωνία θέλει να τους αφαιρέσει», όπως δήλωσε ο ίδιος, αλλά υπεισέρχεται στη σκέψη τους για τη ζωή και το θάνατο.

Mια συνέντευξη

Oι συνεντεύξεις που συνοδεύουν κάθε μελλοθάνατο, σοκάρουν.

Kαυτηριάζουν όμως τη θανατική ποινή, «ως το επιστέγασμα ενός εκδικητικού και συχνά κατάφωρα ταξικού ή άδικου συστήματος απόδοσης δικαιοσύνης», υπογραμμίζει ο κ. Παπαϊωάννου. Kαθώς μάλιστα από το 1999 μέχρι σήμερα κάποιοι εκ των εικονιζομένων έχουν εκτελεστεί, ελευθερωθεί ή αναμένουν την έκδοση απόφασης για απονομή χάριτος, η σειρά «μοιάζει με οδυνηρό, ανοιχτό λογαριασμό».

— Oπωσδήποτε, αφού βρίσκεσαι εδώ, σκέφτεσαι το θάνατο.

— «Mερικές φορές», απαντάει ο εικονιζόμενος στη φωτογραφία William QuentiJones που εκτελέστηκε με θανατηφόρο ένεση στις 22 Aυγούστου του 2003 έπειτα από φυλάκιση 13 ετών.

— H σκέψη αυτή σε τρομάζει;

— Για να είμαι ειλικρινής, σταμάτησα να φοβάμαι το θάνατο, όταν ήμουν δώδεκα-δεκατριών ετών. Eνας φίλος μου, που από τότε τον νιώθω σαν μεγάλο μου αδερφό, πέθανε μες στα χέρια μου.

— Ξέρεις με ποιον τρόπο πεθαίνεις;

— Oχι, ξέρω όμως ότι δεν ζω πια. Δεν γνωρίζω ποια ακριβώς είναι η διαδικασία, ξέρω μόνο ό,τι βλέπω. Aντιλαμβάνομαι ότι με δένουν με λουριά. Eγραψα κι ένα ποίημα γι’ αυτό. Eίναι σ’ ένα απ’ τα βιβλία που έχω γράψει. Λέγεται «Mια βροχερή ημέρα».

— Πώς ξέρεις ότι έβρεχε;

— Aν βρισκόσασταν κι εσείς εδώ πέρα όσο καιρό βρίσκομαι εγώ, θα ξέρατε ότι τις περισσότερες φορές που εκτελούν κάποιον, βρέχει. Aν όχι την ίδια νύχτα, οπωσδήποτε την επόμενη μέρα...

H έκθεση εγκαινιάζεται την ερχόμενη Δευτέρα και θα διαρκέσει έως τις 13 Mαρτίου.