Του Aριστειδη Aντονα*

Ο μεγάλος αστικός κήπος εγκαθίσταται ως «άρνηση της πόλης μέσα στην πόλη» ή ως παύση στην εμπειρία της. Το ζήτημα του μεγάλου κήπου μεταθέτει δηλαδή αμέσως το πρόβλημα για τον κήπο προς τον χώρο τον οποίο αρνείται ο κήπος. Τι θα αρνείται ακριβώς αυτός ο κήπος στην Αθήνα, σήμερα;

Η τέλεια άρνηση της Αθήνας δεν θα ήταν πάντως ένα κενό, αλλά μία πόλη. Το μοντέρνο κέντρο της Αθήνας είναι σήμερα το κενό της. Eπιφάνεια που, κατά περιοχές, θυμίζει υπόλειμμα από πέρασμα πυρκαγιάς. Από την Αθήνα δεν λείπει η άρνηση της πόλης: αντίθετα η Αθήνα δεν είναι σε θέση να θεσμοθετήσει περιεχόμενο για τον εαυτό της. Στην περσική και στην εβραϊκή εκδοχή της, η λέξη «παράδεισος» σημαίνει: κήπος. Ενίοτε, περίκλειστος απομονωμένος κήπος, όπου η έννοια του χρόνου παύει να έχει σημασία. Τον παράδεισο (αν αναφερθούμε για λίγο στη χριστιανική παράδοση) είτε τον χάσαμε είτε μένει για μας απροσδιόριστη υπόσχεση. Με ανάλογο τρόπο το πάρκο της πόλης αποτελεί μέχρι σήμερα εξιδανικευμένη υπόσχεση φτιαγμένη από κενό. Συμμετέχει στο όραμα κάποιας προσωρινής παύσης της Ιστορίας. Οργανώνεται ως έξοδος από το κοινωνικό.

Αντίθετα, η Αθήνα ζητάει τον ελεύθερο χώρο ως νέα, ανοιχτή, πειραματική σχέση με το κοινωνικό. Κάποιος νέος αστικός πολιτισμός βρίσκεται στην αυγή του. Θα μορφοποιηθεί με ενδιαφέροντα τρόπο ή θα μετασχηματιστεί σε απειλή. Κληρονόμησε εγκαταστάσεις κάποιας πόλης που λειτουργούσε χωρίς αυτόν. Δεν ελέγχει ακόμη τη σχέση του με τον αστικό χώρο. Προς το παρόν περιορίζεται στο ενεργό αρχείο του Διαδικτύου. Θα πάρει μορφή πάνω στα ερείπια της πόλης που γνωρίζαμε.

Ο αυριανός κήπος των Αθηνών θα προτείνει κάτι ριζικό αν αναλογεί σε εγκαταστάσεις συστημάτων υποδοχής, όχι στην απλή χάραξη του κενού. Ασύντακτες μέχρι σήμερα μορφές δημιουργίας ζητούν σχηματοποίηση: ένα Πάρκο μετρημένα φιλόξενο, ανοιχτό στο Διαδίκτυο, θα δείχνει τρόπους πλήρωσης του χώρου και του χρόνου του με συγκεκριμένα ερευνητικά πρωτόκολλα. Αναζητούμε τη μορφή της αστικής του επιμέλειας: το σύστημα υποδοχής μεταβλητών εγκαταστάσεων ή δράσεων, το μόνιμα άγραφο ανοιχτό βιβλίο που θα προσδιορίζει μονάχα τον τρόπο αναμονής κοινοτικών συμβάντων. Το πάρκο ζητεί, πριν από κάθε τι άλλο, εσωτερικό κανονισμό. Αναζητούμε πλέον το πάρκο ως πλήρες, όχι ως κενό.

* Ο κ. Αριστείδης Αντονάς είναι αρχιτέκτων και συγγραφέας.