ΚΡΙΤΙΚΗ. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια προσπάθεια ανάσυρσης από τη λήθη της νεοπλατωνικής φιλοσόφου Υπατίας. Βιογράφοι λαϊκών αναγνωσμάτων και συγγραφείς ιστορικών και επιστημονικών συγγραμμάτων φαντάζουν σαν σε έναν αγώνα δρόμου για το ποιος θα αναδείξει την μαρτυρική Υπατία, που θανατώθηκε από ομάδες φανατισμένων χριστιανών, ως τον πιο καλτ μύθο της Ελληνιστικής Εποχής. Προσφάτως, προστέθηκε και ο Χιλιανός σκηνοθέτης Αλεχάντρο Αμενάμπαρ («Η θάλασσα μέσα μου», «Οι άλλοι») με την «Αgora» του. Το ενδιαφέρον του Χόλιγουντ για νέους μύθους και για γυναίκες–είδωλα της ποπ κουλτούρας είναι δικαιολογημένο. Παρομοίως δικαιολογημένο είναι και το ενδιαφέρον των ερευνητών να ρίξουν φως σε μια ιστορική φάση της ανθρωπότητας, που ήταν μεταβατική και πλήρης αντιθέσεων και αντιφάσεων.

Η Υπατία, που υπολογίζεται πως έζησε την περίοδο 370 - 415 μ.Χ., θεωρείται η πρώτη γυναίκα μαθηματικός και αστρονόμος. Οι ιστορικές πηγές τη θέλουν όμορφη, συνετή και με ευφράδεια λόγου που έπειθε και τους πιο δύσκολους ακροατές της. Στη Σχολή της Αλεξάνδρειας όπου δίδασκε είχε προσελκύσει έναν μεγάλο αριθμό μαθητών. Αντιγράφω από την Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα: «Η φιλοσοφία της, περισσότερο λόγια και επιστημονική ως προς τη φύση της και λιγότερο απόκρυφη, αποτέλεσε την πεμπτουσία τού Αλεξανδρινού Νεοπλατωνισμού».

Ο Αμενάμπαρ πλησιάζει από ψηλά, σαν από δορυφόρο, τη φανταστική ψηφιακή Αλεξάνδρειά του. Στη συνέχεια, την πνίγει σε μιαν αλλόκοτη ονειρική ατμόσφαιρα, προάγγελο ενός κακού εφιάλτη. Η κινηματογραφική Υπατία είναι το φωτεινό πρόσωπο της Ρέιτσελ Βάις σε μια δημόσια Αγορά, όπου τον πρώτο λόγο έχουν η λογική και η ελεύθερη σκέψη. Οπως προαναφέρθηκε, η περίοδος αυτή ήταν μεταβατική και αντιφατική και έχει αρκετά κοινά σημεία με τη σημερινή. Ο χριστιανισμός, που διαδιδόταν ταχύτατα και, σύμφωνα με την ταινία, είχε κοινωνικά χαρακτηριστικά μιας απελευθερωτικής θεολογίας, έστρεψε τις λαϊκές μάζες των προσηλυτισμένων στη νέα θρησκεία ενάντια στην ελίτ των επιστημόνων και των φιλοσόφων.

Η Αλεξάνδρεια που περιγράφει ο Αμενάμπαρ είναι ένα πεδίο μάχης άλλοτε ανάμεσα σε ακραίες ομάδες φανατικών χριστιανών και μη χριστιανών και άλλοτε ανάμεσα σε χριστιανούς και εβραίους. Μια ανοχύρωτη πόλη, που βλέπει την ξακουστή βιβλιοθήκη της να καταστρέφεται, καθώς ο κόσμος κλυδωνίζεται αναζητώντας ένα νέο κέντρο βάρους. Η θέση του Χιλιανού σκηνοθέτη είναι ξεκάθαρη όταν τοποθετεί την Υπατία ανάμεσα σε δύο σκλάβους για το δικό του κοινωνικό πείραμα. Τον σκλάβο δεν τον απελευθερώνουν η αγάπη και η ελεημοσύνη, αλλά η επιστήμη και το πείραμα. Αυτό μας λέει, κινούμενος σε ένα πλαίσιο κοινωνικό και πολιτικό που βέβαια δεν αφορά τις υπαρξιακές ή τις μεταφυσικές αγωνίες του ανθρώπου. Αυτά ως προς τις προθέσεις, γιατί το αποτέλεσμα θυμίζει μια ευπρόσωπη υπερπαραγωγή, σαν σαπουνόπερα με ξίφος σανδάλια και χλαμύδα.